Start van hoofdcontent

AMSTERDAM

nl

Tentoonstelling over Joodse werkkampen in het Amsterdamse Bos: "Wat ze moesten doen is onvoorstelbaar"

2 september 2021, 21.02 uur · Aangepast 2 september 2021, 21.30 uur · Door Lotte Rigter

Er is een nieuwe tentoonstelling geopend in Amsterdam, genaamd 'Tewerkgesteld in het Amsterdamse Bos'. Het vertelt de geschiedenis van Joodse mannen die hier tijdens de Duitse bezetting verplicht moesten werken. Slechts enkele tientallen die naar de Amsterdamse werkkampen zijn gestuurd, hebben de Tweede Wereldoorlog overleefd. 

Foto:

"Ik ben tachtig jaar en zie deze plek pas nu bewust", zegt Ellen Santen als ze naar de Kanovijver kijkt in het Amsterdamse Bos. Haar vader Sal was één van de mannen die naar het werkkamp werd gestuurd, waar hij de vijver, samen met 43 anderen, uit moest graven. "Ik ben hier vaak geweest, maar nu weet ik pas dat mijn vader hier gegraven heeft. Het doet me veel."

In 1942 werden Joodse Amsterdammers naar de kampen gestuurd. Na de Februaristaking in 1941 wilden de Duitsers de jonge, Joodse mannen de stad uit hebben om verdere confrontatie te voorkomen. In totaal waren er zeventien werkkampen in en rond de stad, waarvan er dertien binnen de gemeentegrenzen lagen. De werkzaamheden bestonden onder andere uit het uitgraven van waterpartijen en het aanleggen van rioleringen. 

Volgens Holocaustonderzoeker Lion Tokkie werden de mannen in deze werkkampen vaak snel op de trein gezet naar vernietigingskampen zoals Sobibor en Auschwitz. Slechts enkele tientallen hebben de oorlog overleefd. 

'Gemengd gehuwd' 

Sal Santen heeft de oorlog wél overleefd en is daarna bekend schrijver geworden. De reden dat hij niet naar een vernietigingskamp werd gestuurd, is omdat hij, zoals de Duitsers dat noemden, 'gemengd gehuwd' was. Hij had een niet-Joodse vrouw, waardoor hij werd vrijgesteld van deportatie. 

Santen hoefde eerst ook niet naar een werkkamp toe, maar daar kwam verandering in. "Eind 1943, toen Nederland was verklaard als 'Jodenrein' door de Duitsers, zei Seyss-Inquart: 'Ik wil die groep ook aanpakken. Breng ze in werkkampen'", legt Lion Tokkie uit. 

"Mijn vader schreef over een vriend van hem in het kamp. Die zat in een greppel en zei als geintje tegen een soldaat: 'Mag ik je geweer?' Nou, die is gedeporteerd naar Auschwitz en vermoord", vertelt Ellen. 

Foto:
Op vijf september 1944, ook wel Dolle Dinsdag genoemd, verspreidde het nieuws dat Nederland elk moment bevrijd kon worden. De Duitsers begonnen hun macht te verliezen. Ook het werkkamp in het Amsterdamse Bos stopte, waardoor Sal Santen bevrijd werd. 

Het verhaal over de werkkampen in de stad bleven relatief onbekend. "De mensen die hier werkten, die spraken na de oorlog niet. Je wil je kinderen niet belasten met het leed wat jij hebt meegemaakt", legt Tokkie uit. Het vastleggen, documenteren en doorvertellen van deze verhalen aan jonge mensen, is voor hem een levensdoel geworden. 

De tentoostelling is tot drie april te zien in de Boswinkel. Ook zijn er wandelroutes langs de werkplekken. 

💬 Wil je niets missen uit Amsterdam?

Tikfout gezien? Laat het ons weten via [email protected]