Start van hoofdcontent

Noordkop & Texel

nl

Verloren gewaande gedenksteen van 'heerlijkheid Petten' terug in het dorp

12 oktober 2021, 18.20 uur · Aangepast 12 oktober 2021, 19.47 uur · Door Jurgen van den Bos

Hij is weer terug; de gedenksteen voor vrijheer Clemens Sandenbergh Matthiessen van de voormalige 'heerlijkheid' Petten. De gevelsteen uit 1830 was jaren zoek en is nu het pronkstuk van de nieuwbouwwijk Sandenbergh in Petten. Piet Glas, beschermheer van historisch Petten is blij met de terugkeer van de steen: "We hebben zo weinig geschiedenis van Petten, dus de dingen die er nog zijn, daar moeten we zuinig op zijn."

Inwoners van Petten bewonderen de gerestaureerde gedenksteen - NH Nieuws / Jurgen van den Bos

De gedenksteen ter ere van de vrijheer Sandenbergh komt oorspronkelijk uit de gevel van het gemeentehuisje van Petten van voor de oorlog. Het dorpje is afgebroken voor de aanleg van de Atlantikwall, het verdedigingswerk van de Duitse bezetter in de Tweede Wereldoorlog.

'Onderste steen boven'

De monumentale gevelsteen van het raadhuisje is bewaard gebleven en zaten tot de renovatie van het huidige dorpsplein in een verbindingsmuur met de kerk Daarna was de steen weg. Glas: "We zijn een hele tijd op zoek geweest. Uit de papieren bleek dat de steen op de gemeentewerf in Schagen moest liggen, maar daar dachten ze heel lang dat het een schouw was. Na lang zoeken kwam bijna letterlijk de onderste steen boven."

Tekst gaat verder na de foto

Vooroorlogse raadhuis van Petten met gedenksteen voor vrijheer Sandebergh - Archief Vrientjes Zijpe

Mr. Clemens Sandenbergh Matthiessen kocht op 16 januari 1829 op een veiling de 'vrije heerlijkheid Petten'. "Opmerkelijk," zegt Piet Glas van de historische vereniging De Zijpe. "Heel apart dat zelfs vlak na de Franse revolutie een vrijheer nog geaccepteerd werd in Nederland, maar hij heeft veel betekend voor Petten." 

Feest

Sandenbergh was heel rijk en bovendien getrouwd met een heel rijke vrouw. Het was voor hem dan ook niet een echte aderlating om zeventien Petteners te betalen om in dienst te treden in het leger om de Belgische Opstand neer te slaan. Hij betaalde niet alleen de soldaten, maar onderhield ook hun gezinnen tijdens hun afwezigheid.

Ter ere van de thuiskomst van de soldaten volgde een godsdienstoefening en een feest dat geheel betaald werd door Sandenbergh. Als herdenking liet de vrijheer een gedenksteen maken. De steen werd door Sandenbergh geschonken om in het kleine gemeentehuisje te worden gemetseld.

Tekst gaat verder na de foto's

Tastbare historie

Steenhouwer Rob Glas uit Anna Paulowna heeft er een 'kunstwerk' van gemaakt, verpakt in cortenstaal, waardoor de gedenksteen goed beschermd is midden in de woonwijk. Frederique Grouwstra van Atelier 16 heeft maanden nodig gehad om de letters weer duidelijk zichtbaar te krijgen.

"Ik ben blij dat de gevelsteen niet in een museum terecht is gekomen", zegt de Pettemer historicus Piet Glas. Het dorpje Petten is in de afgelopen 1.500 jaar zeker drie keer door de zee verzwolgen en weer opgebouwd. De laatste keer na de WOII. "Omdat alles is afgebroken is dit voor het hedendaagse Petten één van de laatste stukjes tastbare historie. Ik ben blij dat we dit hebben kunnen redden." 

💬 Wil je niets missen uit de Noordkop?

Tikfout gezien? Laat het ons weten via [email protected]